Her yıl Ramazan geldiğinde, yalnızca takvimde bir ay daha eksilmez; insanın iç dünyasında da bir şeyler yer değiştirir. Sofralar sadeleşir, kelimeler incelir, kalpler yumuşar. Çünkü Ramazan, yalnızca oruçla özdeşleşen bir ibadet zamanı değil; aynı zamanda adalet, hakkaniyet, sevgi ve kapsayıcılık ilkelerinin hayat bulduğu kutsal bir dönemdir.
İslam inancında adalet (Arapça: ‘adl’), Allah’ın isimlerinden biri olarak anılır. Yani adalet, yalnızca insani bir fazilet değil; ilahi bir niteliktir. Bu ilkenin Ramazan ayında hayatın her alanına sızması, bireyleri hem içsel hem toplumsal düzeyde adil olmaya davet eder (Kamali, 2021). Oruç yalnızca aç kalmak değil; haksızlıktan uzak durmayı, kimseye zulmetmemeyi, kalpteki tartıyı dengelemeyi de öğretir.
Ramazan aynı zamanda hakkı hak sahibine verme çağrısıdır. Gündelik yaşamda sıklıkla gözden kaçırdığımız “görünmeyen haklar” bu ayda görünür olur. Fakirin hakkı gözetilir, yetimin hissesi sorulur, komşunun hali hatırlanır. Zekât ve fitre gibi ibadetler, İslam’ın ekonomik adalet anlayışının birer yansımasıdır (Esposito, 2020). Bu ibadetler, varlığın sadece paylaşılmasını değil; hakkın iadesini de temsil eder. Çünkü bu düzende, ihtiyaç sahibine yardım etmek bir lütuf değil, bir sorumluluktur.
Tüm bu adalet temelli yapı, Ramazan’ın kapsayıcı karakterini de besler. Aynı sofrada zenginle yoksul, yaşlıyla genç, tanıdıkla yabancı yan yana oturur. Aralarındaki sınırlar incelir, ortak bir insanlık hâli belirir. Ramazan, “biz” duygusunu güçlendirir; sosyal adaleti yalnızca söylemde değil, pratikte yaşanır kılar (Rahman, 2019).
Ancak Ramazan’ın belki de en derin özelliği, bu adaleti sevgiyle sunmasıdır. İslam’ın temelinde yer alan rahmet (merhamet) ilkesi, bu ayda daha görünür olur. Bir başkasının açlığını hissetmek, öfkeyi tutmak, affetmeyi seçmek; tüm bunlar sevgi temelli bir adalet anlayışının tezahürüdür.
Ve şimdi, bu derin yolculuğun ardından bayram kapıda. Ramazan Bayramı, sadece orucun sona erdiği bir gün değil; adaletle beslenen, sevgiyle yumuşayan, hakkaniyetle temizlenen kalplerin birbirine açıldığı bir gündür.
Levâic’ten tüm okurlarımıza:
Bayramınız mübarek olsun. Kalbiniz hakkaniyetle, sofranız paylaşmayla, diliniz sevgiyle dolsun.
Kaynakça (APA 7)
Esposito, J. L. (2020). What Everyone Needs to Know About Islam (2nd ed.). Oxford University Press.
Kamali, M. H. (2021). Justice and Fairness in Islam: A Normative Analysis. Ilmiah Publishers.
Rahman, F. (2019). Islam and Modernity: Transformation of an Intellectual Tradition. University of Chicago Press.
