İçeriğe atla
Tüm yazılar

YAPAY ZEKÂ İLE KURULAN SAMİMİYET: GÜVEN, SOSYAL ÖĞRENME VE DİJİTAL İLİŞKİ DİNAMİKLERİ

Levâic
YAPAY ZEKÂ İLE KURULAN SAMİMİYET: GÜVEN, SOSYAL ÖĞRENME VE DİJİTAL İLİŞKİ DİNAMİKLERİ

Gerçek Olmayanla Kurulan Gerçek Duygular

Dipnot: “Apple Watch kalp atışını ölçüyor ama kalp kırıklığını hâlâ onaramıyor.”

Yapay zekâ (AI) tabanlı sohbet botları, kullanıcılarla etkileşimde bulundukça yalnız bilgi sunmakla kalmıyor; duygusal yakınlık hissi, anlaşılma deneyimi ve hatta bağlanma duyguları da yaratabiliyor (Ho et al., 2018). “Gerçek” olmamak, etkisini gerçek olmaktan alıkoymuyor. Tutarlı, yargılayıcı olmayan ve ilgi odaklı iletişim, birçok kullanıcıda güven duygusunu tetikliyor (Lee et al., 2020). Bu yazı, AI’nin samimiyet üretme biçimini, güven oluşumunu ve bireydeki sosyal öğrenmemekanizmalarına etkisini disiplinler arası bir yaklaşımla ele alır.

1. Yapay Zekâya Güven: Kimliksiz Bir Referans Nesnesi

Klasik güven kuramlarında güven; karşılıklılık ve öngörülebilirlik temelinde kurulur (Luhmann, 1979). AI’da bilinç/niyet yoktur; ancak tutarlı bilgi, yargısız geri bildirim ve kişiye uyumlu dil algılanan güveni artırır (Gnewuch et al., 2022). Üstelik mahremiyet kaygıları da azalabilir: İnsanla paylaşmaktan çekinilen duygular AI’a daha rahat aktarılır (Brink et al., 2023). Böylece AI, kullanıcı için bir psikolojik geçiş nesnesi (Winnicott, 1953) işlevi görebilir.

2. Samimiyet Dili ve Yapay İlgiden Doğan Gerçek Hisler

Sıcak, destekleyici, kapsayıcı bir ton; kullanıcıda “anlaşıldım” ve “değer gördüm” hissi üretir (Nass & Moon, 2000). Gelişmiş dil modelleri, duyguya uyumlanarak sorular sorar, ilgiyi sürdürür; bu diyaloglar “sohbet etmek”, “duyguları paylaşmak”, “kendini tanımak” gibi deneyimlerle raporlanır (Liao et al., 2023). Böylece AI, bilgi aracından ilişki benzeri bir iletişim partnerine evrilir.

Anahtar kelimeler

BağlanmaSosyal ÖğrenmeSosyal ZekaSamimiyetGüvenEmpatiDijital İlişkiler
Paylaş
WhatsAppXLinkedIn

Bunları da okuyabilirsin

İlişki Yetkinlikleri
Online Dergi

Öfke, Haset, Utanç

Ekonomik zorluk yalnızca kaygı üretmez. Öfke, haset ve utanç da yüzeye çıkar ama çoğu zaman konuşulmaz. Bu yazı, üç duyguyu birbirinden ayırmanın neden önemli olduğunu anlatıyor. Duyguyu adlandırmak, onun sizi yönetmesini zorlaştırır. Parasızlık bir karakter özelliği değil, bir durumdur.

Levâic
Online Dergi

Söz Verirken Hangi Benliğim Konuşuyor?

Eylülde takvim kimsenin doldurduğunu hatırlamadığı biçimde dolar. Evet diyen benlikle uygulayan benliğin farkı, hayır diyememenin gerçek maliyeti ve sınırın altı ayrı kası. Takvimi kimse doldurmadı; her satırı biri kabul etti. Hayır diyememek kibarlık değil, ertelenmiş kırgınlıktır.

Levâic
İlişkinizde Sevinç Var mı?Online Dergi

İlişkinizde Sevinç Var mı?

Sevinç, ilişkilerde lüks değil yatırımdır. Bu yazı, yaz enerjisini ilişki yetkinliğine dönüştürecek somut ve hafif bir çerçeve sunuyor. İlişkinde sevinç var mı? Birlikte gülmek de bir yetkinliktir. Yaz enerjisi içeri girsin. Küçük anlar, büyük bağlar kurar. Neşeni geliştir — ilişkin hissedecek.

Yasemin Yurdakul