Bir Aralık sabahıydı. Zeynep, elindeki telefonla yatağında uzanıyordu. Alarmını kapatır kapatmaz, parmakları otomatik olarak Instagram simgesine dokundu. Yarım saatlik sabah rutini, TikTok videolarıyla devam etti; biri biterken diğeri başlıyor, Zeynep fark etmeden zaman akıp gidiyordu.
Kafasında hafif bir ağırlık hissetti, bir tür zihinsel yorgunluk. Ama önemsemedi. “Herkes yapıyor,” diye düşündü. “Bir şey olmaz.” Ancak o günün akşamında, ödevlerini bitirmesi gereken saatlerde bile telefonuna bakmadan duramıyordu.
Zeynep artık sık sık baş ağrıları yaşamaya başlamıştı. “Belki uykusuzluktandır,” diye düşündü. Ama uykusuzluğun sebebi de buydu: Gece yatmadan önce bir video izlemekle başlayan süreç, saatlerce süren bir maratona dönüşüyordu. Uykuya dalmak yerine aklı, algoritmaların yönlendirdiği sonsuz bir içerik döngüsüne kapılıyordu.
Bir gün, TikTok’ta bir video gördü. Genç bir kız ekrana bakarak “Brain rot yaşıyorum, ama eğlenceli bir şekilde,” diyordu. “Brain rot mı?” diye düşündü Zeynep. Neşeli bir ifadeyle anlatılan bu kavram onu meraklandırmıştı. Hemen yorumlara baktı:
- “Kesinlikle ben! Sabah kalktığımda beynim pelte gibi oluyor.”
- “Hayat zaten saçma, eğlenmek bizim de hakkımız.”
- “Algoritmalar beynimizi ele geçiriyor, ama kim umursar?”
Zeynep gülümsedi. “Demek yalnız değilim,” diye düşündü. Ama bu gülümsemenin ardında bir rahatsızlık da vardı.
Brain rot… Kelime, zihninde dolanmaya başladı. Beynin yavaş yavaş işlevini kaybettiği, odaklanmanın imkânsız hale geldiği bir durumdu bu. Peki, ne zaman başlamıştı? İlk TikTok hesabını açtığında mı? Yoksa kendini YouTube önerilerinin dipsiz kuyusuna bıraktığında mı?
Zeynep’in günlük yaşamı, sosyal medyanın kontrolüne girmişti. Bir mesaj geldiğinde kalbi hızlanıyor, bir bildirim gelmediğinde ise bir boşluk hissediyordu. Günlük hayatındaki mutluluk ve tatmin, ekranın arkasındaki geçici dopamin patlamalarına bağımlı hale gelmişti.
Bir gün ders çalışırken, fark etti ki basit bir matematik sorusuna bile odaklanamıyordu. Soruyu okudu, ama bir şey anlayamadı. Aklı telefona gitmek istiyordu. “Acaba biri bana mesaj attı mı? Yeni bir video var mı?” Düşünceleri sürekli dağılıyordu.
Anahtar kelimeler
Bunları da okuyabilirsin
Kendimle Olan İlişkim
Kısa Yolun Vaadi
"Sistemi çözdüm" diye başlayan hikâyeler neden bu kadar çekici? Sosyal kanıt, kaçırma korkusu ve bulaşıcı anlatılar, kısa yol kültürünün hem katılanlara hem katılmayanlara ne yaptığını anlatıyor. Kısa yol, emeğin yorgunluğundan kurtulma vaadidir. Yavaş ilerlemek bir eksiklik değil, bir tercihtir.
Kıtlık Beyni
Ay sonu yaklaşırken unutkanlık artıyorsa sebep dağınıklık olmayabilir. Kıtlık araştırmaları, para kaygısının dikkati nasıl daraltabildiğini; stres araştırmaları ise uzun süren belirsizliğin bedensel yükünü anlatıyor. Dolu bir zihin yargılanmayı değil, alan açılmasını bekler.
Para Araç mı, Amaç mı?
Zor dönemlerde para araç olmaktan çıkıp tek gündeme dönüşebiliyor. Gelir ve mutluluk araştırmaları, paranın önemli olduğunu ama asıl farkı onun hangi bağın içinde dolaştığının yarattığını gösteriyor. Para yetmediğinde amaç değil, gündem olur. Belirleyici olan miktar değil, paranın dolaştığı bağdır.