Duygusal Zekânın Gelişmediği Bireylerde Gözlemlenen Yaşam Hikâyeleri ve Toplumsal Sonuçları

Duygusal zekâ (DZ), bireylerin kendi duygularını anlama, yönetme ve başkalarının duygularına duyarlılık gösterme yeteneği olarak tanımlanmaktadır (Goleman, 1995). DZ’si düşük bireyler, duygu düzenleme ve empati kurmada yetersiz olduklarından hem kişisel yaşamlarında hem de toplumsal ilişkilerinde ciddi sorunlarla karşılaşabilmektedirler (Salovey & Mayer, 1990). Bu yazıda, düşük DZ’nin bireylerin yaşam hikâyelerine etkileri ve bunun toplumsal düzlemde nasıl bir yansıma oluşturduğu tartışılacaktır.

Duygusal Zekâ Eksikliğinin Bireysel ve Ailevi Sonuçları

DZ eksikliği, bireylerin ilişki yönetimi becerilerini olumsuz yönde etkileyebilir. Duygularını sağlıklı bir şekilde ifade edemeyen bireyler, öfke patlamaları, şiddet eğilimleri veya duygusal kopukluklar yaşayabilirler.

Örneğin, ergenlerde yapılan bir araştırmada, duygusal zekâ düzeyi düşük olan bireylerin saldırganlık eğilimlerinin daha yüksek olduğu ve yaşam doyumlarının daha düşük olduğu tespit edilmiştir (Cenkseven-Önder & Yalnızca-Yıldırım, 2020). Bu durum, özellikle evliliklerde ve romantik ilişkilerde iletişim kopukluklarına, çatışmalara ve nihayetinde boşanmalara neden olabilmektedir.

Aile içinde DZ eksikliği, ebeveynlerin çocuklarıyla sağlıklı bir duygusal bağ kurmalarını zorlaştırabilir. Duygusal desteğin eksik olduğu ailelerde yetişen çocuklar, benzer biçimde duygu düzenleme becerileri geliştiremeyebilir ve ilerleyen yaşlarda sosyal ilişkilerde zorlanabilirler.

Örneğin, hemşirelik ve ebelik öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışmada, duygusal zekâ düzeyi düşük olan bireylerin şiddet eğilimlerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur (Yılmaz Bingöl, Öztürk Altınayak & Yılar Erkek, 2021).

Duygusal Zekâ Eksikliği ve Toplumsal Sonuçları

DZ eksikliği sadece bireylerin kişisel yaşamlarını değil, aynı zamanda toplumsal yapıları da olumsuz etkilemektedir. Duygusal zekâsı düşük bireyler, genellikle stresle baş etme becerilerinin zayıf olması sebebiyle çatışmaları sağlıklı yöntemlerle çözmek yerine saldırgan veya pasif-agresif davranışlara yönelmektedirler.

Bu durum, suç oranlarının artmasına, toplumsal huzursuzluklara ve bireyler arasındaki güvenin azalmasına neden olmaktadır.

Ergenler üzerinde yapılan bir araştırmada, DZ seviyesi düşük olan bireylerin şiddet eğilimlerinin daha yüksek olduğu ve sosyal sorun çözme becerilerinin yetersiz olduğu tespit edilmiştir (Altun Kobul et al., 2022). Aynı zamanda empati eksikliği, toplumsal çatışmaların artmasına ve dayanışma ruhunun zayıflamasına yol açmaktadır.

Suç oranlarının artması da DZ eksikliği ile doğrudan bağlantılıdır. Özellikle cezaevlerinde yapılan çalışmalarda, hükümlü bireylerin büyük bir kısmında düşük DZ seviyeleri olduğu ve bu bireylerin şiddet içerikli suçlara daha yatkın oldukları tespit edilmiştir. Bu nedenle, ceza adalet sisteminde rehabilitasyon süreçlerine DZ eğitimlerinin dahil edilmesi gerektiği savunulmaktadır.

İş dünyasında da benzer sonuçlar görülmektedir. Duygu yönetimi zayıf bireyler, ekip çalışmasına uyum sağlamakta zorlanabilir, çatışma çözme süreçlerinde agresif veya kaçınmacı tutumlar sergileyebilirler. Bu durum, iş verimliliğinin azalmasına, kurumsal huzursuzluklara ve iş tatminsizliğine yol açabilir.

Ayrıca politik ve sosyal yapılar da bundan etkilenmektedir. Duygusal zekâsı düşük liderlerin halkın duygularını anlamakta zorlanmaları ve çatışma yönetiminde başarısız olmaları, toplumsal kutuplaşmaları artırabilir. Tarihsel örnekler, DZ’nin toplumsal barış üzerindeki kritik rolünü açıkça göstermektedir.